Wat een BOPA precies inhoudt en wanneer je die nodig hebt 

Sinds de invoering van de Omgevingswet in 2024 zijn tientallen wetten samengevoegd tot één samenhangend stelsel voor de fysieke leefomgeving. Voor iedereen die een bouwplan, herbestemming of ander ruimtelijk initiatief wil realiseren, verandert daarmee ook het traject om toestemming te krijgen. Past een plan niet binnen het geldende omgevingsplan, dan komt al snel de term BOPA voorbij, ook al is die afkorting voor veel initiatiefnemers nog vrij onbekend. 

Wanneer een gewone vergunning niet voldoende is 

Onder de Omgevingswet geldt voor veel activiteiten een omgevingsplan in plaats van het vroegere bestemmingsplan. Staat een activiteit daarin toegestaan, eventueel onder voorwaarden, dan spreekt men van een binnenplanse omgevingsplanactiviteit. Zodra een plan daarentegen in strijd is met de regels van het omgevingsplan, is er sprake van een buitenplanse omgevingsplanactiviteit, kortweg BOPA. 

Voor dat laatste geval kan de gemeente alsnog een omgevingsvergunning verlenen, mits het plan bijdraagt aan een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Deze route is vergelijkbaar met wat voorheen de uitgebreide procedure voor afwijking van het bestemmingsplan was, alleen dan ingebed in het nieuwe stelsel. Voor initiatiefnemers verandert er in de praktijk dus minder dan de nieuwe terminologie soms doet vermoeden. 

Wat een aanvraag voor een BOPA vraagt 

Een BOPA is een flexibel instrument. Het kan worden ingezet voor een kleine wijziging, zoals een extra bijgebouw, maar net zo goed voor een omvangrijk project zoals nieuwbouwwoningen op een locatie waar dat volgens het huidige omgevingsplan nog niet is toegestaan. Is een activiteit vergunningvrij, dan is een BOPA overigens niet nodig, de route geldt alleen voor plannen waarvoor wel degelijk een omgevingsvergunning vereist is. 

De aanvraag zelf lijkt in opzet op een reguliere omgevingsvergunning, met dezelfde procedure en hetzelfde bevoegd gezag. Toch zijn er verschillen. Het bevoegd gezag kan bijvoorbeeld bepalen dat de uitgebreide procedure van toepassing is, dat participatie met omwonenden verplicht is, of dat de gemeenteraad adviesrecht krijgt voordat er een besluit valt. 

Kern van elke aanvraag is de onderbouwing dat het plan zorgt voor een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Die onderbouwing moet aantonen dat het initiatief ruimtelijk aanvaardbaar is, rekening houdend met onder meer natuurwetgeving, geluid, verkeer en de belangen van omwonenden. Zonder een degelijke onderbouwing loopt een BOPA al snel vertraging op, ongeacht hoe kansrijk het plan inhoudelijk is. 

Laat je hierbij begeleiden, bijvoorbeeld door Buro Nederlandse Ontwikkeling, dan voorkom je dat de aanvraag vastloopt op een onvolledige of te dun onderbouwde motivering. 

Op tijd de juiste route bepalen 

Voordat een aanvraag wordt ingediend, is het verstandig om eerst te bepalen of een plan überhaupt binnen het omgevingsplan past. Past het niet, dan is een BOPA vaak de aangewezen route, maar soms is een wijziging van het omgevingsplan zelf een beter alternatief, bijvoorbeeld bij een groter of terugkerend type initiatief in een gebied. 

Een aanvraag voor een BOPA vraagt in de praktijk om: 

• een onderbouwing van de evenwichtige toedeling van functies aan locaties 

• inzicht in eventuele participatie met omwonenden of belanghebbenden 

• afstemming met het bevoegd gezag over de te volgen procedure 

• tekeningen en gegevens die passen bij de aard en omvang van het plan 

Bij Buro Nederlandse Ontwikkeling zien de adviseurs regelmatig dat initiatiefnemers pas laat in het traject ontdekken dat hun plan buitenplans is, terwijl een vroege check vaak maanden aan doorlooptijd kan schelen.